http://www.mporos.gr/neoxori

Λέξεις του γλωσσικού ιδιώματος του Πλωμαρίου δάνειες από ξένες λέξεις PDF Εκτύπωση E-mail
Γράφει ο/η Νικόλαος Αθανασέλης   
18.12.08

greekletters.png1.    Καλ' καντής: Παρατσούκλι για μαυριδερούς και αδύνατους ανθρώπους με γωνιώδη χαρακτηριστικά.(Αναφερόταν συνήθως για τους Πολιχνιάτες).

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Καλ'καντής / καλικαντής/καλί και καντής / καλί = μαύρο και καντής = γωνιώδης, αγκύλος.

Ιταλικά: CANTO - CANTA=γωνία , καμπή.,

 

2.   Καπτούρα  ή  καφτούρα : είδος φυτού  που απολήγει σε σχήμα κώνικο , σαν στάχυ.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: καφτούρα / κάπιτον αι η κατάληξη -ούρα.

Κάπιτον = Λατινικά κάπιτο (capito) σημαίνει αυτός που έχει μεγάλο κεφάλι.

 

3.   Κατσιρντώ:(αορ.κατσίρκσα):χωρίς να το θέλω αφήνω να μου ξεφύγει κάτι να μου πέσει κάτι.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: στα Τούρκικα:KACIRMAK=αφήνω να μου ξεφύγει.

 

4. Κουμλί (κουμλέλ):  πήλινο δοχείο κυλινδρικό (που το χρησιμοποιούσαν κυρίως μα βάζουν μέσα τις βρώσιμες ελιές).

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: προέρχεται από το Λατινικό CUMULUS=σωρός(ίσως επειδή   έβαζαν τις ελιές σωρό).

 

5. Κταβ' : νεογνό σκυλιού αλλά και είδος  γαλέου (μικρού σκυλόψαρου).

ΕΤΥΜΟΛΓΙΑ: κτάβ' /κουτάβι / ετυμολογικά αξεδιάλυτο.

 

6.   Μαλάς :  Μυστρί του χτίστη ή του σοβατζή.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ:  προέρχεται από το Τούρκικο  MALA= μυστρί .

 

7.   Μλιούδ' : Κάτι μαλακό από τη βροχή. Φράση:  «βράχτσι τσι γίντσι μλιούδ'  δηλαδή: βράχηκε και μαλάκωσε από τη βροχή .

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : προέρχεται από το Λατινικό MOLLIS=μαλακός.

 

8.   Μλί :Στομάχι νεογέννητου αρνιού (χρησίμευε για μαγιά στο πήξιμο του τυριού ).

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ:  Όπως και η λέξη μλιούδ' , δηλ. από το λατινικό MOLLIS= μαλακός.

 

9.   Πατσαρλαγκίζου: Κομματιάζω (παρτσιάδ' =κομμάτι).

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Από το Τουρκικό   PARCA = κομμάτι.

 

10.  Πευκατσίγινου : Πευκοβελόνα.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ:  Πεύκο  και  τσίγινο . Τουρκικά TIKEN - DIKEN = αγκάθι.

 

11.  Λιμπέρνω : (αορ. Λίμπαρα ή λιμπάρσα).: Ξελαφρώνω , αποκτώ ευρυχωρία.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Ιταλικά ALLIBARE = ξελαφρώνω.

 

12.   Μπραγκός :  Ραβδί με άγγιστρο στην άκρη. Φράση: «τουν ‘πιασι η μπραγκός» .

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Ιταλικά  BRANCA = πόδι ή νύχι αρπακτικού  πουλιού.

 

13.  Απταλς': Αγαθός , άκακος αλλά και κουτός. Επικρατεί η ερμηνεία της λέξης αυτής για να χαρακτηρίσει κάποιον  για τις νωθρές  και άχαρες κινήσεις του. Στη Περιοχή του Πλωμαρίου και στο Μπορό υπάρχει χορός  με το όνομα «απτάλκους ».

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : Προέρχεται από το Τουρκικό  ABDAL =αγαθός , κουτός.

 

14.  Άρατους (ή άραντους): Επίθ. άφαντος.Φράση: «απουδώ στουν άραντου του πιτσί μου γδάραντου» δηλαδή: ώσπου να βρει τι θέλει  του γδάρανε το πετσί. Τόλεγαν γι' αυτούς που δεν είχαν μια συνέχεια στη κουβέντα τους.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Πιθανόν να προέρχεται από το ρήμα αρατώ ή αραντού που σημαίνει γυρεύω , ψάχνω να βρω, ή από το Τουρκικό ARAMAK = ψάχνω να βρω.

 

15.   Άρτσι - μπούρτσι  (και λουλάς).: Ότι του κατέβει , ασυνάρτητα , ανορθόδοξα.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Από το Μεσαιωνικό «Αρτζιβούριον» που ήταν μια νηστεία Αρμένιδων με την οποία δεν συμφωνούσαν οι ορθόδοξοι.

 

16.   Άτζα : (η ,θυλ. ) : Το πίσω μέρος της κνήμης.( Ο εξογκωμένος στρογγυλός μυς) .

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Πιθανόν από το Ιταλικό  CANTA= γωνία , καμπή.

 

17.   Αχλιά :Στάχτη.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : αχλιά / α προθετικό  και το Περσικό KILUA = στάχτη για σαπούνι , ποτάσα .

 

18.   Γαλιά: 1ον) Νυφίτσα  (Ικτίς).

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Από το αρχαίο Ελληνικό Γαλεή = νυφίτσα.

2ον)Καρπός αναρριχώμενης κολοκυθιάς (χρήση για μετάγγιση υγρών και κυρίως καυτού νερού ), και ανθρώπινο κρανίο.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Πιθανόν από το Λατινικό Galea = πέτσινο κράνος, ή GALEOLA =  μικρό στρογγυλό δοχείο.

 

19.   Γιαπράκι : Ντολμάς με γέμιση από ρύζι και κιμά σε φύλλα κλήματος ή λάχανου κ.ά.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : Από το Τουρκικό  YAPRAK = φύλλο φυτού, αμπελόφυλλο.

 

20.   Ζαρταλούδ' :  Άγριο βερίκοκο (μικρό ως προς το ήμερο με πικρό μύγδαλο) .

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : Από  το Περσικό ZARDALU  ή από το Τουρκικό ZERDALI  που σημαίνουν άγριο βερίκοκο.

 

21.   Ζνίχ'  : σβέρκο , αυχένας ,τα νεύρα που ενώνουν το λαιμό με το κεφάλι από τα πλάγια.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : Από το Τουρκικό  CIKIM = κόμπος, δεσμός, σπόνδυλος..

 

22.   Δρασπέτς' :Πολύ ξινό ,έντονο στη γεύση.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : Γαλλικά  RAPE ή RASPE = ποτό από τσίπουρα.

 

23.   Ζβρουντουγόνα ή σβουρτουγόνα.(ρήμα :σβουρντουνώ) = σφεντόνα.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : Ζβρουντόνα / σ προθετικό  και βροντόνα / στα Βενετικά VERETON = είδος βέλους από βαλλίστρα.

 

24.     Ίσκα : Είδος ξερού φυτού πολύ εύφλεκτου, για άναμμα φωτιάς με ειδικό «τσακμάκι» από σίδερο σε σχήμα πετάλου.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : Από το Τουρκικό ISIK = ISIQ = ζέστη, κάψιμο.

 

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:   ΝΙΚΟΛΑΟΣ  Δ. ΑΘΑΝΑΣΕΛΗΣ

(Απόσπασμα από την εργασία μου στην Παιδ. Ακαδημία Μυτιλήνης  το 1987)

 

Τελευταία ανανέωση ( 18.12.08 )
 
< Προηγ.   Επόμ. >

Το περιοδικό μας

Κατεβάστε όλα τα τεύχη του περιοδικού

Παράθυρο στο χωριό

Hello, you either have JavaScript turned off or an old version of Macromedia's Flash Player. Get the latest flash player.

Facebook

Facebook
Σάββατο
24
Ιουνίου
Γενέσιον Ιωάννου Προδρόμου και Βαπτιστού